اگر چه فساد همزاد تاریخ بشری است اما فسادمالی و پول‏شوئی در تعریف جرایم جنائی زائیده نظام سرمایه‏داری جهانی است لذا به عنوان یك پدیده فرا مالی مورد مناقشه قرار دارد. از آنجا كه فساد دایره وسیعی از فعالیتهای جامعه را در بر می‏گیرد از دیدگاه های مختلفی می‏تواند مورد بحث و مناقشه قرار گیرد اما از دیدگاه حسابرسان عملكرد فساد آمیز، اثرات زیر را بدنبال خواهد داشت:

• هر گونه فساد مالی به نوعی صورت های مالی را تحت‏الشعاع قرار خواهد داد.

• فساد مالی بر خلاف پول‏شوئی كه تاثیری در صورت های مالی ندارد یكی از اقلام ترازنامه یا سود و زیان را تحت تاثیر قرار می‏دهد (حسابرسی مالی)

• فساد مالی باعث خواهد شد كه عملكرد مدیران و شركت ها به درستی ارزیابی نشود (حسابرسی عملكرد)

• فساد مالی باعث خواهد شد كه درآمد مشمول مالیات به درستی مشخص نگردد(حسابرسی مالیات)

• فساد مالی باعث خواهد شد كه حقوق برخی سهامداران به نفع برخی سهامداران دیگر ضایع گردد (وظایف بازرس قانونی)

• فساد مالی برخی حقوق اجتماعی شهروندان را مورد تعرض قرار می‏دهد (مسئولیت اجتماعی حسابرسان)

• فساد مالی می‏تواند استقلال حسابرسان را نیز مخدوش سازد

چه عواملی بستر مناسبات فسادانگیز می‏شوند؟

بررسی عملكردی فساد نشان می‏دهد كه عوامل چندی باعث رخنه فساد در جامعه و به ویژه در محدوده عملكرد مالی می‏باشند. مهمترین این عوامل عبارتند از:

• تمایل شدید در استفاده از پول نقد در معاملات

• نبود ضمانت‏ اجرائی در زمینه ارائه اسناد و صورتهای مالی توسط كلیه واحدهای تجاری

• فقدان كاركنان با تجربه و صادق

• فقدان نظام شایسته‏سالاری در گزینش مقامات و كاركنان ارشد دولتی

• نبود بازرسان برجسته اقتصادی جهت نظارت بر فعالیت واحدها

• نهادینه شدن فساد و اختلاس در اركان نظام

• نبود ساز و كار حسابرسی مناسب دارای ضمانت‏اجرائی

راهكارهای اجرائی مبارزه با فساد مالی

فساد پدیده‏ای نیست كه بتوان صرفاً از طریق حسابرسی و شفاف‏سازی به مقابله با آن برخاست اما اجرای مجموعه‏ای از روشها و راهكارهای اجتماعی، اقتصادی و حسابرسی می‏تواند بستر مناسبات فساد را خشك سازد و یا محدوده عملیات آنرا به حداقل رساند. بنظر می‏رسد در یافتن راهكارهای مبارزه با فساد باید از دو منظر مسئولان و حسابرسان به این قضیه نگریست. جدول ذیل راهكارهای اجرائی و مالی مبارزه با فساد را از دیدگاه دولتمردان و حسابرسان نشان می‏دهد:

بررسیهای بعمل آمده توسط سازمان جهانی شفاف‏سازی نشان می‏دهد كه معادله ذیل در مورد فساد حاكمیت دارد:

میزان پاسخگوئی - استبداد + انحصار = فساد مالی

C= (Corruption) = M (Monopoly) + D (Despotism) - (Accountability)

این معادله نشان می‏دهد كه هر چه D و A افزایش یابند C كمتر می‏شود و بالعكس. همچنین رابطه M و C یك رابطه مستقیم می‏باشد یعنی با افزایش انحصار درجه فساد بیشتر و با كاهش انحصار درجه فساد در جامعه كمتر خواهد شد

ردیف    راهکارهای اجرایی مبارزه با فساد                         راهکارهای مالی مبارزه با فساد

1        تقویت عزم واراده سیاسی                                               شفاف سازی

2       تمرکزبر روشهای پیشگیری ازفساد مالی                             پاسخگویی        

3    مشارکت مردم و نهادهای مدنی در مبارزه بافساد                حسابرسی مستقل (حسابداران رسمی)

4     تمرکز بر آموزش مستمر در مبارزه با فساد             برقراری الزامات پاسخگویی به حسابرسان

5   اصلاح محرکهای ایجاد کننده فساد                               اجتناب از ارقام شبه بودجه ای دولتها